Слайд 1
Жоспары
Мұрын қуыс қойнаулары
жарақаты
Жұтқыншақ жарақаты
Көмей
және кеңірдек жарақаты
Слайд 2МҰРЫН ҚУЫСЫ ҚОСАЛҚЫ ҚОЙНАУЛАРЫНЫҢ ЖАРАҚАТЫ
Өте көп кездеседі.Ол мұрын бттн
шығыңқы тұратын болғандықтан.Жарақат әскрлік,тұрмыстық болып бөлінеді және естен танып қалғанда да орын алады.
Жарақат түскен күшіне байланысты
-ашық
-жабық болып бөлінеді.
Слайд 3
Жабық сынықтар көбінесе соғып алу түрінде,жұмсақ тіндерге қан шоғырлану,терінің созылуымен болады.Бет
аймағының жарақатында көзге қан талау-ГИФЕМА,КӨЗ АЛМАСЫНЫҢ ЫҒЫСУЫ-ЗНОФТАЛьм,бұлшықеттердің езілуі-диплопия,көздің көру қабілетің төиендеуі немесе көрмей қалуы-амовроз болуы мүмкін.
Мұрын қуысына өтетін немес өтпейтін ашық сынықтарды зонд арқылы анықтауға болады.Мұрын қуысынан өтіп кететін сынықтар өткір заттардан кейін байқалады.Бұл кезде ол иұрын қуысының сілемеейлі қабатын зақымдап,қан кетулерге әкеледі,мұрын қуысында,қойнпауларда қабыну жүреді,іріңдікке айналады.Тор сүйегінің табақшасы сынғанда мұрыннан жұлын сұйықтығы бөлінуі мүмкін.
Слайд 4МҰРЫН СЫНЫҒЫ ЖІКТЕЛЕДІ.
риносколиоз-мұрынның жанына ығысуы
Ринокифоз-мұрын сүйегінің өркешті болуы
Ринолордоз-мұрын қырының төмен ығысуы
Платириния-жапырылған
мұрын
Брахириния-өте кең мұрын
Слайд 6
Маңдай қойнауының жарақаттары—оның алдыңғы қабырғасына косметикалық өзгерістер береді және маңдай қойнауының
тесігснсң өткізгіштігі қмындайды.
Тор суйегінің жарақаты-сілемейлі қабаттың зақымдануымен,тері астында эмфиземаның пайда болуымен байқалады,ол маңдайға мойынға таралады.Алдыңғы тор артериясының зақымдалуы қанның көз алмасына кетуімен қауіпті.
Жоғарғы жақ қойнауының сынуы-оның ішке қарай кіруімен,көз, бет сүйектерініңм сыныуымен бірге жүреді,көз алмасы зақымдалады.
Сына төрізді суйектің сынығы-бас сүйегінің сынығын білдіреді,ирек кездеседі және көз жүйесінің ішкі ұйқы артериясының зақымдалуымен,қатты қан кетуге әкеледі және қан тамыр аневризмасы байқалады.
Слайд 7
Диагнозды науқасытың шағымына,анемнезіне,жергілікті тексеру,зондпен қарау,эндоскопиялық,рентгенмен,КТ тексеру нәтижесінде қойылады.Қарағанда мұрын жарақаты кезінде
ісіну,сүйектің ығысуы,майысуы болады.саусақпен басқанда айқын білінеді,кейде сықырлау да болуы мүмкін.
Кавернозды синустың зақымдалғанын анықтау үшін жұлыннан сұйықтық алғанда қан болса диагноз нақтыланады.Негізгі бас сүйегінің сынуы науқастың есінн тануымен,қол-аяғының тарылуымен сипатталады. Ол кезде дәрігер науқасқа арнайы корсетті тағу арқылы басын қозғалтпауына ,оны қатты төсекте тасымалдауына көніл бөлу керек.
Слайд 8ЕМІ
Емдеу тәсілі жарақаттың көлеміне,ауырлығына,неврологиялық белгілеріне байланысты.Біріншілк тігісті бет аймағында жарақаттан кейін
тәу ішінде жасаған жөн.Қажет болған жағдайда мұрынға алдыңғы тығын артқы тығын және міндетті түрде сіреспеге қарсы егу жасау керек.Алғашқы – сағ ісік,қанталау болмас үшін суық су, мұз басқан дұрыс.
Мұрын сүйегінің сынуы,оның қисаюы ккезінде репозиция-түзету жургізіледі,мұрын қойнауларының қабырғаларын ішкі жағынан немесе сыртынан қалыптастырады.Оны алғашқы күндері жасайды.Егер анамнезінде 2-3 дәрежелі мидың шайқалуы болса түзетүді кейінге 5-6 тәулікке қалдырған жөн.Түзету науқасты отырғызып немесе жатқызып 10% лидокаин ,2% дикоин,5% кокоин жағып жансыздандырғаннан кейін жасайды.Ығысқан сүйекті сыртынан басу арқылы жүргізіледі.егер солға ығысса оң қолымен, оңға ығысса сол қолымен бас бармағымен басады.Бұл саусақпен түзету тәсілі.
Слайд 9
Егер сүйек ішіне қарай қисайса Ю.Волковтың мұрын элеваторын қолданамыз.Егер мұрын жарақаты
оның бұзылысына әкелсе хирургиялық операция яғни-риносептопластика жасалады.
Слайд 10ЖҰТҚЫНШАҚ ЖАРАҚАТЫ
Түрлері.
-сыртқы және ішкі
-тесілген және тесілмеген
-жекелеген және аралас.
Егер тек кіретін тесік
болса-соқыр, ал шығатын тесік блса-ашық жарақат деп аталады.
Ішкі жарақаттар көбінесе тұрмыстық жағдайда,ал сыртқы жарақат соғыс кезігде кездеседі.Сыртқы жарақат бөлінеді
-кесілген
-шаншыма
-қысылған
-атылған
-кейде біріккен түрлері де болуы мүмкін.Жарақаттан кейін жұмсақ тіндерде қабыну үрдістері,іріңдеулер пайда болып, олар көкірекке таралып-медиастинит дамиды.
Слайд 11КЛИНИКАЛЫҚ КӨРІНІСІ
Жарақаттың түріне,орналасқан жеріне байланыста.Жарақаттың ауыр белгілері-қан кету,иыныс алудың қиындауы,сөйлеу қабілетінің
бұзылуы,ауырсыну байқалады. Қан тыныс жолына түскен соң тұншығу және өкпен қабынуына немесе қан жиналып,оның іркілуіне әкеледі.
Ауырсынудың құлаққа таралуы мүрын-жұтқыншақтың бүйір қабырғаларының зақымдануымен сипатталады,оны отоскопия кезінде дабыл жарғағының көкшіл түсінің сыртқа қарай созылуынан көруге болады.
Жұмсақ тіндерде таралған ауа эмфиземаға әкеледі-ол тыныс жолдарына тараған жарақат әсері.Оны зақымдалу маңында ісіктер,сықырлау айқын көрсетеді және ол кейін қабынуға әкелуі мүмкін.
Тағы да мойын симпатикалық зақымдалуы мүмкін,ол үштік белгімен яғни энофтальма,көз саңылауының және көз қарашығының зақымдалған жағында тарылуымен (Горнер-Бернар синдромы)сипатталады.
Слайд 12ДИАГНОЗ ҚОЮ
Науқастың анамнезіне,сыртынан қарағанда,пальпация,фарингоскопия көрінісі және рентген тексерулерінің нәтижесіне сүйеніп қойылады.Инструментальды
тексеру кезінде шырышты қабаттың зақымдалуы, қан кетулер, ісінулер,инфильтрация әсерінен тарылу,бөгде денелер және т.б байқалады.
Рентгенологиялық тексеру кантрасты зат жіберу арқылы жүргізіледі және онда жарақаттың көлемі, сүйектің сынықтары,бөгде денені анықтауға болады.
Слайд 13ЕМІ
Жарақатты алғашқы хирургиялық өңдеуден басталады,оған қаг ентуді тоқтпту,жарақатты зерттеу,бөгде денелерді алу,өлі
тіндерді тазарьу,шоққа қарсы емдер, сіреспеге қарсы сарысу енгізу жатады.Жұтқыншақтағы бөгде денені арнайы құралмен алып тастау керек.Мұрын-жұтқыншақ жарақатында артқы тығындау қолданылады.Кейде ол нәтижесіз болса,жұтқыншақтың басқа бөлігінен қатты қан кеткен жағдайда сыртқы ұйқы артериясын байлау әрекеті жүргізіледі.Тыныс алуы қиындаған жағдайда оған қан мен тамақ кетіп қалған жағдайда пнеымония болмас үшін трахеостомия жасалады.Көбінесе жұтыну бұзылатын болғандықтан мұрын арқылы зонд жіберіп, сол арқылы тамақтану 1-2апта жүргізіледі,және қабынуға қарсы, антибактериялды,дезинтоксикациялық,ісінуге қарсы емдер жүргізіледі.
Слайд 14КӨМЕЙ МЕН КЕҢІРДЕК ЖАРАҚАТЫ
Зақымдаушы факторларға байланысты
-механикалық
-термиялық
-химиялық
-сәулелік жарақаттарға және сипатына байланысты
-жабық
-ашық
болып бөлінеді.
Ашық жарақат комбинирленген сипатқа ие-тек көмей ғана емес,мойын амағы,кеуде клетка мүшелері зақымданады.Олар кесілген,түйрелген,оқ тиген жарақаттар болуы мүмкін.
Слайд 15КЛИНИАЛЫҚ КӨРІНІСІ
Жалпы адамныың жағдайы белгілі дәрежеде бұзылады, қан қысымы төмендейді,тамыр соғысы
жиілейді,дене қызуы жоғарылайды.
Қалқаншы бездің жарақатында қан кетеді.Жарақат ауыр болса,ақыл-есін жоғалту болуы немесе естен тануц болуы мүмкін.Ұйқы артериясы жарақаттанса өлім қаупі бірден туады.
Слайд 16ДИАГНОЗ ҚОЮ
Қиындық тудырмайды.Жараның орналасуы деңгейін анықтау керек.Зондтау арқылы көмейдің шеміршекті қаңқасының
жағдайын,ісіну бар жоғын,қан кетуін анықтайды.
Слайд 17ЕМІ
Бірінші кезеңде тек хирургиялық жолмен емдейді.Сонын ішінде қан кетуді тоқтату,жоғалған қанды
толтыру, тыныс алуды қамтамасыз ету және жараны біріншілік тазалау қажет.Кейін трахеостомия жасалады және жараны тігу жүргізіледі.Тамақтану тек асқазан зонды көмегі арқылы жүргізіледі.Кейін кең спектрлі қабынуға қарсы антибиотиктер,сіреспеге қарсы сарысу енгізу,дезсенсибилизациялық дәрілер және естен тануға қарсы иерапияны тағайындаймыз.